ড০ পঙ্কজ প্ৰতিম বৰদলৈ
পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসে ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ,
ৰাষ্ট্ৰ-গঠন, ৰাজনৈতিক সহাৱস্থান আৰু সামাজিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ এক জটিল পৰ্যায়ক প্ৰতিনিধিত্ব
কৰে৷ এই সময়ছোৱাত কেইবাটাও আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক শক্তিৰ সুদৃঢ়ীকৰণ আৰু বিস্তাৰ ঘটিছিল৷
ইয়াৰ ভিতৰত আহোম আৰু কোচ ৰাজ্য আছিল আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ; ইয়াৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়া
আৰু কছাৰী ৰাজনৈতিক শক্তিৰো গুৰুত্ব আছিল, লগতে ভূঞাসকল আৰু বিভিন্ন সীমান্তৱৰ্তী জনগোষ্ঠীৰ
প্ৰভাৱো অব্যাহত আছিল৷ আধুনিক অসমৰ ভৌগোলিক সীমাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ কোনো একক ৰাজনৈতিক
ভূখণ্ড হিচাপে এই অঞ্চলক বুজাতকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহক
এনে এক গতিশীল ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ হিচাপে বুজা অধিক যুক্তিসংগত, য’ত বিভিন্ন ধৰণৰ সাৰ্বভৌমত্ব
আৰু স্থানীয় কৰ্তৃত্ব একেলগে সহাৱস্থান কৰিছিল৷ সেয়েহে এই সময়ছোৱাৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসক
আধুনিক অৰ্থত এক ঐক্যবদ্ধ অসমীয়া ৰাষ্ট্ৰ গঠনৰ দিশলৈ আগবঢ়া কোনো সৰল বা ৰৈখিক প্ৰক্ৰিয়া
হিচাপে নহয়; বৰং পৰস্পৰ-আৱৃত ৰাজনৈতিক অধিকাৰক্ষেত্ৰ, পৰিৱৰ্তনশীল মিত্ৰতা, সামৰিক
বিস্তাৰ আৰু আলোচনাৰ মাধ্যমে সংঘটিত ৰাজনৈতিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ ইতিহাস হিচাপে বুজাটো অধিক
ফলপ্ৰসূ৷
এই প্ৰসংগত “অসম” বুলি কোৱা শ্ৰেণীটোকো ঐতিহাসিকভাৱে
কিছু পৰিমাণে ব্যাখ্যা আৰু সীমাবদ্ধ কৰা প্ৰয়োজন৷ আধুনিক অৰ্থত অসমৰ ভূখণ্ডীয় ধাৰণাটো
বহু পৰৱৰ্তীকালৰ ৰাজনৈতিক বিকাশৰ ফল; বিপৰীতে পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত এই অঞ্চলত কেইবাটাও
প্ৰতিদ্বন্দ্বী ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ বিদ্যমান আছিল৷ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা বিভিন্ন ৰাজ্য,
ক্ষুদ্ৰ ৰাজনৈতিক একক, ৰাজপৰিয়াল-নিয়ন্ত্ৰিত অঞ্চল আৰু স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তিৰ
মাজত বিভক্ত আছিল; এই শক্তিসমূহৰ সীমা স্থিৰ নাছিল আৰু বিভিন্ন স্থানত তেওঁলোকৰ কৰ্তৃত্বৰ
পৰিসৰো যথেষ্ট পৃথক আছিল৷ কোনো এখন বসতি, নদীপথ বা কৃষিভূমিৰ ওপৰত ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ
থাকিলেই তাৰ চাৰিওফালৰ জনসমষ্টিৰ ওপৰত একে ধৰণৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল বুলি ক’ব নোৱাৰি৷ একেদৰে বিভিন্ন ৰাজ্যৰ সীমান্তবোৰো
সুনিৰ্দিষ্টভাৱে নিৰ্ধাৰিত সীমাৰেখা নহৈ প্ৰায়ে পাৰস্পৰিক সংযোগ আৰু আন্তঃক্ৰিয়াৰ
অঞ্চল হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল৷ সেয়েহে সেই সময়ৰ ৰাজনৈতিক ভূগোল পুনৰ্গঠন কৰোঁতে বংশাৱলী,
ৰাজবংশীয় বুৰঞ্জী, শিলালিপি, সাহিত্যিক উৎস, প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ, মৌখিক পৰম্পৰা
আৰু পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক গৱেষণাৰ সমন্বিত অধ্যয়ন প্ৰয়োজন; আধুনিক ৰাজনৈতিক সীমাৰেখাক
অতীতৰ ওপৰত পশ্চাদ্দেশীয়ভাৱে আৰোপ কৰাটো ইয়াত উপযুক্ত নহয়৷
ভূগোলে এই ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ গঠনত এক নিৰ্ণায়ক ভূমিকা পালন কৰিছিল৷
ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহে যাতায়াত, যোগাযোগ, কৃষি আৰু সামৰিক কাৰ্যকলাপৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ
পথ হিচাপে কাম কৰিছিল; আনহাতে চাৰিওফালৰ পাহাৰসমূহে উপত্যকাটোক বিস্তৃত সীমান্তৱৰ্তী
অঞ্চলসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল৷ উপত্যকাৰ ভিতৰতো বানপানীপ্ৰৱণ সমভূমি আৰু জলাভূমিৰ পৰা
আৰম্ভ কৰি অৰণ্যাঞ্চল আৰু পাহাৰৰ পাদদেশলৈকে বিভিন্ন পৰিৱেশগত অঞ্চল আছিল৷ ফলত ৰাজনৈতিক
কৰ্তৃত্বক অতি বৈচিত্ৰ্যময় ভূ-প্ৰকৃতিৰ মাজেৰে কাৰ্যকৰী কৰিবলগীয়া হৈছিল৷ এখন ৰাজ্যই
কেন্দ্ৰীয় নদী উপত্যকাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰিলেই তাৰ সংলগ্ন পাহাৰ, অৰণ্য বা
সীমান্তৱৰ্তী বসতিসমূহৰ ওপৰত কাৰ্যকৰী নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰা সম্ভৱ নহৈছিল৷ এই ভৌগোলিক
পৰিস্থিতিয়ে এনে নমনীয় ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল, য’ত প্ৰত্যক্ষ প্ৰশাসন,
কৰ বা শ্ৰদ্ধাঞ্জলি প্ৰদান, সামৰিক অধিকাৰ, মিত্ৰতা আৰু স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন একেলগে
সহাৱস্থান কৰিব পাৰিছিল৷
পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰধান ৰাজনৈতিক শক্তিসমূহৰ ভিতৰত
আহোম ৰাজ্যই এই সময়ছোৱাত সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ ৰূপান্তৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈছিল৷
১২২৮ চনত চুকাফাৰ নেতৃত্বত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকালৈ প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত আহোমসকলে ক্ৰমান্বয়ে
উপত্যকাৰ পূব অংশত এক স্থায়ী ৰাজনৈতিক শক্তি গঢ়ি তুলিছিল৷ পঞ্চদশ শতিকালৈ আহোম ৰাজ্যই
নিজৰ প্ৰাথমিক ৰাজনৈতিক ভিত্তিৰ বহু ওপৰলৈ বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল আৰু ভূখণ্ড আৰু জনসমষ্টি
অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বিভিন্ন প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা বিকশিত কৰিছিল৷ পৰৱৰ্তী বিস্তাৰে দেখুৱাই
দিয়ে যে মধ্যযুগীয় অসমত ৰাষ্ট্ৰ-গঠন কেৱল সামৰিক বিজয়ৰ ফল নাছিল৷ কোনো ভূখণ্ড অধিগ্ৰহণ
কৰাৰ পিছত প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন, স্থানীয় অভিজাতসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কৃষি সম্পদৰ পৰিচালনা,
শ্ৰমশক্তিৰ সংগঠন আৰু নতুনকৈ অধিগৃহীত অঞ্চলত ইতিমধ্যে বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে
আলোচনাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল৷
১৪৯৭ চনৰ পৰা ১৫৩৯ চনলৈ শাসন কৰা চুহুংমুং—যাক দিহিঙীয়া
ৰজা বুলিও জনা যায়—এই ৰূপান্তৰৰ এক নিৰ্ণায়ক পৰ্যায়ৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে৷ তেওঁৰ
শাসনকালত ব্যাপক ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ ঘটাৰ লগতে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক চৰিত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ
পৰিৱৰ্তন আহিছিল৷ ৰাজ্যখনে বৃহত্তৰ ব্ৰাহ্মণ্যবাদী জগতৰ ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ
সৈতে ক্ৰমান্বয়ে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল৷ চুহুংমুঙে স্বৰ্গনাৰায়ণ
নাম গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ৰাজদৰবাৰত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় আচাৰ আৰু ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহ ক্ৰমান্বয়ে
অধিক দৃশ্যমান হৈ উঠিছিল৷ কিন্তু এই পৰিৱৰ্তনক পূৰ্বৰ টাই-আহোম ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক
পৰম্পৰাৰ হঠাৎ পৰিত্যাগ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়৷ বৰং ই মধ্যযুগীয় ৰাষ্ট্ৰ-গঠনৰ
অভিযোজনক্ষম চৰিত্ৰক প্ৰকাশ কৰে৷ আহোম ৰাজ্যই বিভিন্ন সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ
লোকসমষ্টিক নিজৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ লগে লগে অধিক বৈচিত্ৰ্যময় ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ
মাজত ৰাজকীয় কৰ্তৃত্ব প্ৰকাশ কৰিব পৰা নতুন ৰাজনৈতিক ভাষা আৰু প্ৰতীক বিকশিত কৰিছিল৷
আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰে ইয়াক পূব অসমৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক
শক্তি চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সংঘাতলৈ লৈ গৈছিল৷ চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ প্ৰধান
কেন্দ্ৰ আছিল সদিয়া অঞ্চলত আৰু ই উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা তথা ইয়াৰ সংলগ্ন ভূখণ্ডৰ
এক কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশত কৰ্তৃত্ব বিস্তাৰ কৰিছিল৷ এই অঞ্চলৰ গুৰুত্ব কেৱল
ইয়াৰ কৃষি আৰু কৌশলগত মূল্যৰ বাবেই নাছিল; পূব সীমান্তৰ দিশলৈ যোৱা যাতায়াত আৰু বাণিজ্যিক
পথসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ অৱস্থানগত সম্পৰ্কও আছিল৷
ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আহোম আৰু চুতীয়াসকলৰ মাজৰ সংঘাত অধিক
তীব্ৰ হৈ উঠে৷ কেইবাটাও সংঘৰ্ষৰ পিছত ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্য পৰাজিত হয় আৰু বিস্তাৰশীল
আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়৷ এই ঘটনাই পূব অসমৰ ৰাজনৈতিক ভূগোলত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন
আনে৷ এই বিজয়ৰ তাৎপৰ্য কেৱল এখন বংশৰ আন এখন বংশৰ ওপৰত সামৰিক জয়তেই সীমাবদ্ধ নাছিল;
ইয়াৰ মূল তাৎপৰ্য আছিল পূৰ্বতে স্বাধীন ৰাজনৈতিক ভূখণ্ড এটাক বিস্তাৰশীল এখন ৰাজ্যৰ
ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা৷ নতুনকৈ অন্তৰ্ভুক্ত অঞ্চলটোৰ প্ৰশাসনৰ বাবে আহোমসকলে ‘সদিয়াখোৱা গোহাঁই’ পদৰ সৃষ্টি কৰিছিল, যিয়ে সামৰিক বিজয়ৰ পৰা প্ৰশাসনিক সংহতিৰ দিশলৈ
হোৱা পৰিৱৰ্তন স্পষ্ট কৰে৷
চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্তিয়ে ৰাজনৈতিক বিজয়ক সাংস্কৃতিক
বিলুপ্তিৰ সৈতে একাকাৰ কৰি চোৱাৰ সীমাবদ্ধতাও দেখুৱায়৷ এখন স্বাধীন চুতীয়া ৰাষ্ট্ৰৰ
অৱসান ঘটিলেও চুতীয়া সমাজৰ বিলুপ্তি হোৱা নাছিল৷ জনসমষ্টি, সাংস্কৃতিক আচাৰ-অনুষ্ঠান,
কাৰিকৰী জ্ঞান, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতিৰ বিভিন্ন ৰূপ নতুন ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিৰ
মাজতো অব্যাহত আছিল৷ অৰ্থাৎ ৰাজনৈতিক সাৰ্বভৌমত্বৰ পৰিৱৰ্তনে তাৎক্ষণিকভাৱে সাংস্কৃতিক
বিচ্ছেদ ঘটোৱাটো অনিবাৰ্য নাছিল৷ সেয়েহে চুতীয়াসকলৰ পৰৱৰ্তী ইতিহাসক অধিক উপযুক্তভাৱে
এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক গাঁথনিৰ ভিতৰত সংঘটিত অন্তৰ্ভুক্তি আৰু ৰূপান্তৰৰ প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে
বুজিব পাৰি৷
আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰে ইয়াক কছাৰী ৰাজনৈতিক শক্তিৰ সৈতেও ক্ৰমান্বয়ে
অধিক সংঘাত আৰু আলোচনাৰ পৰিৱেশলৈ লৈ গৈছিল৷ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ দক্ষিণ আৰু মধ্য অংশত
কছাৰীসকল এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল আৰু ডিমাপুৰ তেওঁলোকৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ
আছিল৷ আহোম আৰু কছাৰীসকলৰ সম্পৰ্কৰ ভিতৰত যুদ্ধ, ভূখণ্ডীয় প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আৰু পৰিৱৰ্তনশীল
ৰাজনৈতিক সীমা—এই সকলোবোৰ উপাদান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল৷ দয়াং-ধনশিৰি অঞ্চল এই প্ৰসংগত বিশেষভাৱে
গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ উঠিছিল৷ আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে পূৰ্বতে কছাৰী ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ
সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান অঞ্চল ক্ৰমান্বয়ে আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল৷
এই বিকাশসমূহৰ ৰাজনৈতিক তাৎপৰ্য কেৱল ভূখণ্ডীয় পৰিৱৰ্তনতেই
সীমাবদ্ধ নাছিল৷ নতুনকৈ অন্তৰ্ভুক্ত অঞ্চলসমূহত ৰাজকীয় কৰ্তৃত্ব কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে
প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ প্ৰয়োজন হৈছিল৷ ‘মৰঙীখোৱা
গোহাঁই’ৰ দৰে পদৰ সৃষ্টি সীমান্তৱৰ্তী আৰু নতুনকৈ অধিগৃহীত
অঞ্চলসমূহ পৰিচালনাৰ বাবে বিকশিত হোৱা ব্যৱস্থাৰ উদাহৰণ৷ এনে প্ৰশাসনিক পদ্ধতিয়ে আহোম
ৰাজ্যৰ ক্ৰমান্বয়ে অধিক ভূখণ্ডকেন্দ্ৰিক চৰিত্ৰ আৰু সামৰিক বিস্তাৰক অধিক স্থায়ী
ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰকাশ কৰে৷
আহোম ৰাজ্য আৰু ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সম্পৰ্ক
অৱশ্যে যথেষ্ট জটিল আছিল৷ এই প্ৰক্ৰিয়াক কেৱল এক বিস্তাৰশীল আহোম ৰাজ্য আৰু “আদিবাসী” বা
স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজৰ সৰল দ্বন্দ্ব হিচাপে ব্যাখ্যা কৰাটো বিভ্ৰান্তিকৰ হ’ব৷ আহোম ৰাজ্য নিজেই ক্ৰমান্বয়ে এক সংমিশ্ৰিত
ৰাজনৈতিক গাঁথনিত পৰিণত হৈছিল৷ মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া আৰু অন্যান্য জনগোষ্ঠী আহোম ৰাজ্যৰ
ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক গঠনৰ অংশ হৈ পৰিছিল; কিন্তু তেওঁলোকৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ পৰিসৰ, সাংস্কৃতিক
অভিযোজন আৰু সামাজিক অৱস্থান একে নাছিল৷ পণ্ডিতসকলে কেতিয়াবা “আহোমীকৰণ” বুলি
অভিহিত কৰা ঐতিহাসিক প্ৰক্ৰিয়াটোক সেয়েহে এটা পৰিচয়ৰ ঠাইত আন এটা পৰিচয়ৰ সৰল প্ৰতিষ্ঠাপন
হিচাপে নহয়, বৰং দীৰ্ঘকালীন ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে
বুজা উচিত৷
পূব অসমৰ এই ৰাজনৈতিক ৰূপান্তৰৰ সমান্তৰালভাৱে পশ্চিম অংশত
আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকাশ ঘটিছিল—কোচ ৰাজ্যৰ উত্থান৷ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজনৈতিক গাঁথনিৰ অৱক্ষয়
আৰু ৰূপান্তৰে নতুন ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ বাবে পৰিস্থিতি সৃষ্টি কৰিছিল৷ ষোড়শ শতিকাৰ
আৰম্ভণিতে বিশ্বসিংহই কোচ ৰাজ্যৰ ভেটি স্থাপন কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত নৰনাৰায়ণ আৰু
তেওঁৰ ভাতৃ চিলাৰায়ৰ অধীনত এই ৰাজ্যই যথেষ্ট বিস্তাৰ লাভ কৰে৷
কোচ ৰাজ্যৰ উত্থানে পশ্চিম অসমৰ লগতে উত্তৰ বংগৰ ৰাজনৈতিক ভূগোলকো
গভীৰভাৱে সলনি কৰিছিল৷ আহোম ৰাজ্যই য’ত মূলতঃ পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মাজেৰে বিস্তাৰ
লাভ কৰিছিল, কোচ ৰাজ্যই উত্তৰ বংগ, কামতা আৰু পশ্চিম ব্ৰহ্মপুত্ৰ অঞ্চলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে
সংযুক্ত এক ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ ভিতৰত বিকাশ লাভ কৰিছিল৷ ইয়াৰ বিস্তাৰে দেখুৱাই দিয়ে
যে ষোড়শ শতিকাৰ অসমৰ ইতিহাসক কেৱল আহোম ৰাজ্যৰ ইতিহাসলৈ সংকুচিত কৰিব নোৱাৰি৷
নৰনাৰায়ণৰ শাসনকালত কোচ ৰাজনৈতিক শক্তিয়ে যথেষ্ট বিস্তাৰ
লাভ কৰিছিল আৰু চিলাৰায়ে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক সেনাপতি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল৷
তেওঁলোকৰ বিস্তাৰে বহুতো ভূখণ্ড আৰু জনগোষ্ঠীক কোচ প্ৰভাৱৰ অধীনলৈ আনিছিল৷ কিন্তু আহোমসকলৰ
ক্ষেত্ৰৰ দৰেই ইয়াতো ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ পূৰ্বস্থিত স্থানীয় ৰাজনৈতিক গাঁথনিৰ সৈতে
পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে সংঘটিত হৈছিল৷ ভূঞা মুখিয়াল, স্থানীয় ভূমি-নিয়ন্ত্ৰক
গোট আৰু বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে বিভিন্ন পৰিমাণৰ স্বায়ত্তশাসন আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ বজাই
ৰাখিছিল৷ সেয়েহে কোচ বিস্তাৰত সামৰিক অভিযানৰ লগতে ৰাজনৈতিক সমন্বয় আৰু সমঝোতাও গুৰুত্বপূৰ্ণ
আছিল৷
মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসত ভূঞাসকলৰ স্থান বিশেষভাৱে
গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ তেওঁলোকে দেখুৱায় যে ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্ব কেৱল ৰাজদৰবাৰত কেন্দ্ৰীভূত
নাছিল৷ “ভূঞা” শব্দটো অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত যথেষ্ট ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰা স্থানীয়
ভূমি বা ভূখণ্ডৰ মুখিয়ালসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত৷ তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক সংগঠন সদায় কেন্দ্ৰীভূত
ৰাজ্যৰ সমতুল্য নাছিল৷ বৰং ভূঞাসকলৰ কৰ্তৃত্ব প্ৰায়ে ভূমি, জনসমষ্টি আৰু সম্পদৰ ওপৰত
স্থানীয় নিয়ন্ত্ৰণৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী হৈছিল৷ বৃহত্তৰ ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কো
একে ধৰণৰ নাছিল—কেতিয়াবা স্বায়ত্তশাসন আৰু প্ৰতিবাদ, আন কেতিয়াবা মিত্ৰতা আৰু অন্তৰ্ভুক্তিৰ
ৰূপ লৈছিল৷
ষোড়শ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক ৰূপান্তৰৰ সময়ত বাৰভূঞা গোটসমূহ বিশেষ
গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ উঠিছিল৷ তেওঁলোকৰ অস্তিত্বই মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনৈতিক গাঁথনিত একাধিক
স্তৰৰ কৰ্তৃত্বৰ উপস্থিতি প্ৰকাশ কৰে৷ এখন আঞ্চলিক ৰাজ্যই কোনো ভূখণ্ডৰ ওপৰত সাৰ্বভৌমত্বৰ
দাবী কৰিব পাৰিছিল যদিও বাস্তৱ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে স্থানীয় মুখিয়ালসকলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ
কৰিবলগীয়া হৈছিল৷ সেয়েহে ৰাজনৈতিক ক্ষমতা প্ৰায়ে একে ধৰণে কেন্দ্ৰীভূত প্ৰশাসনৰ
জৰিয়তে নহয়, বৰং আলোচনা আৰু সমঝোতাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী হৈছিল৷
এই বহুস্তৰীয় ৰাজনৈতিক গাঁথনিয়ে ৰাজনৈতিক সীমাৰ মাজেৰে ব্যক্তি
আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ চলাচলৰ কথাও ব্যাখ্যা কৰাত সহায় কৰে৷ শংকৰদেৱৰ জীৱনো এনে
এক জটিল ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ মাজতে বিকশিত হৈছিল৷ পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁ ভূঞা পটভূমিৰ সৈতে
সম্পৰ্কিত বুলি বিবেচিত আৰু তেওঁৰ জীৱন বিভিন্ন ৰাজনৈতিক ভূখণ্ডৰ মাজেৰে আগবাঢ়িছিল;
তেওঁ স্থানীয় অভিজাত আৰু ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠান দুয়োটাৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল৷
পৰৱৰ্তী সময়ত কোচ ৰাজদৰবাৰৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্কই দেখুৱায় যে ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক
নেটৱৰ্কসমূহে ৰাজনৈতিক সীমান্ত অতিক্ৰম কৰি কাৰ্যকৰী হ’ব পাৰিছিল৷
ষোড়শ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত কোচ আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সম্পৰ্ক বিশেষভাৱে
গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে৷ কোচ ৰাজ্যৰ বিস্তাৰে ইয়াক আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শলৈ
আনিছিল৷ নৰনাৰায়ণৰ শাসনকালত চিলাৰায়ৰ নেতৃত্বত কোচ বাহিনী পূবমুখীভাৱে আগবাঢ়ি আহোম
ৰাজনৈতিক পৰিসৰত প্ৰৱেশ কৰিছিল৷ আহোম ৰজা চুকাফাই পশ্চিম আৰু মধ্য ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ
কিছুমান অঞ্চলত কোচ সৰ্বোচ্চতা স্বীকাৰ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল৷
এই ঘটনাই সেই সময়ৰ ৰাজনৈতিক সীমাৰেখাৰ পৰিৱৰ্তনশীল চৰিত্ৰ
প্ৰকাশ কৰে৷ সামৰিক অভিযানৰ ফলত কৰ বা শ্ৰদ্ধাঞ্জলি প্ৰদান, সাময়িক ৰাজনৈতিক অধীনতা
বা আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতিৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰিছিল; কিন্তু
তাৰ অৰ্থ সদায় স্থায়ী ভূখণ্ডীয় সংযুক্তি নাছিল৷ সেয়েহে সামৰিক বিজয়, ভূখণ্ডীয়
অধিকাৰ, কৰদাতা বা শ্ৰদ্ধাঞ্জলি-ভিত্তিক সম্পৰ্ক আৰু দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰশাসনিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ
মাজত স্পষ্ট পাৰ্থক্য কৰা প্ৰয়োজন৷ একেটা আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভিতৰতে এই বিভিন্ন
ধৰণৰ ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্ব একেলগে থাকিব পাৰিছিল৷
কোচ বিস্তাৰৰ ৰাজনৈতিক তাৎপৰ্য অসমৰ সীমাৰ ভিতৰতে সীমাবদ্ধ
নাছিল, কিয়নো এই ৰাজ্য ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাক উত্তৰ বংগৰ সৈতে সংযোগ কৰা এক বৃহত্তৰ
ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ অংশ আছিল৷ ফলত পশ্চিম অসম বাণিজ্য, অভিবাসন, কূটনীতি আৰু যুদ্ধৰ বিস্তৃত
নেটৱৰ্কৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ পৰিছিল৷ কোচ ৰাজ্যৰ উত্থানে দেখুৱায় যে অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস
পূব দক্ষিণ এছিয়াৰ বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নাছিল৷
ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ দক্ষিণ আৰু মধ্য অঞ্চলসমূহ কছাৰী ৰাজনৈতিক
শক্তিৰ প্ৰভাৱৰ অধীনত অব্যাহত আছিল৷ ডিমাপুৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত মাইবং আদি কেন্দ্ৰৰ
সৈতে সম্পৰ্কিত কছাৰী ৰাজ্যই আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক গাঁথনি প্ৰতিনিধিত্ব
কৰিছিল৷ কছাৰী ইতিহাসক আহোমসকলৰ তুলনাত কেৱল এক পাৰ্শ্বৱৰ্তী শক্তিৰ ভূমিকালৈ সংকুচিত
কৰিব নোৱাৰি৷ কছাৰীসকলে নিজৰ ৰাজনৈতিক প্ৰতিষ্ঠান, ভূখণ্ড আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা বজাই
ৰাখিছিল আৰু অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক ৰূপান্তৰত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কৰিছিল৷
আহোম আৰু কছাৰী শক্তিৰ আন্তঃক্ৰিয়াই সীমান্ত ৰাজনীতিৰ গুৰুত্বও
প্ৰকাশ কৰে৷ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজৰ সীমা দুটা পৃথক ৰাজনৈতিক
ব্যৱস্থাক পৃথক কৰা কোনো সৰল ৰেখা নাছিল৷ ই আছিল চলাচল, আদান-প্ৰদান, সংঘাত আৰু আলোচনাৰ
এক অঞ্চল৷ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহে স্বায়ত্তশাসন বজাই ৰাখিব পাৰিছিল, বাণিজ্যত অংশগ্ৰহণ
কৰিব পাৰিছিল, আক্ৰমণ বা অভিযান চলাব পাৰিছিল, চুবুৰীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আলোচনা কৰিব পাৰিছিল
অথবা কেতিয়াবা বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক গাঁথনিৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰিছিল৷
সেয়েহে সীমান্তৱৰ্তী সমাজসমূহৰ নিজস্ব ৰাজনৈতিক সক্ৰিয়তা
আছিল৷ তেওঁলোকক কেৱল বিস্তাৰশীল ৰাজ্যসমূহে শোষণ বা অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলগীয়া নিষ্ক্ৰিয়
জনগোষ্ঠী হিচাপে চোৱা উচিত নহয়৷ আলোচনা কৰা, প্ৰতিবাদ কৰা অথবা ৰাজনৈতিক আনুগত্য সলনি
কৰাৰ তেওঁলোকৰ ক্ষমতাও অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক গতিশীলতাৰ অংশ আছিল৷ ফলত অসমৰ ইতিহাসৰ বাবে
এনে এক সাৰ্বভৌমত্বৰ ধাৰণা প্ৰয়োজন, যিয়ে ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বিভিন্ন মাত্ৰাক স্বীকাৰ
কৰে; একে সময়তে সকলো অঞ্চলৰ ওপৰত সমান আৰু কেন্দ্ৰীভূত নিয়ন্ত্ৰণ আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো
ঐতিহাসিকভাৱে উপযুক্ত নহয়৷
এই ৰাজ্যসমূহৰ ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতি তেওঁলোকৰ ভূখণ্ডীয় উচ্চাকাংক্ষাৰ
সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত আছিল৷ কৃষিভূমিৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ অত্যাৱশ্যক আছিল; কিন্তু অৰণ্য,
হাতী, মৎস্যসম্পদ, নদীপথ, কাৰুশিল্প উৎপাদন আৰু মানৱ শ্ৰমো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল৷
ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰে সম্পদৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ বৃদ্ধি কৰিছিল আৰু সম্পদৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণে
ৰাজ্যক সেনাবাহিনী আৰু প্ৰশাসনিক প্ৰতিষ্ঠান ৰক্ষণাবেক্ষণৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছিল৷
ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ পৰিৱেশগত চৰিত্ৰই এই ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিত
উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ পেলাইছিল৷ বানপানী, নদীৰ সোঁতৰ পৰিৱৰ্তন, জলাভূমি আৰু অৰণ্যই বসতি
স্থাপন আৰু কৃষি উৎপাদনত প্ৰভাৱ পেলাইছিল৷ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা এনে পৰিৱেশসমূহ পৰিচালনা
আৰু ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষমতাৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰশীল আছিল৷ সেয়েহে ৰাষ্ট্ৰ-গঠন আৰু পৰিৱেশগত
পৰিস্থিতিৰ মাজৰ সম্পৰ্ক মধ্যযুগীয় অসমৰ ইতিহাসৰ অধিক গৱেষণাৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ
ক্ষেত্ৰ৷
শ্ৰমৰ সংগঠনো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল৷ সম্পূৰ্ণ বিকশিত পাইক
ব্যৱস্থা মূলতঃ পৰৱৰ্তী আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত হ’লেও জনসমষ্টিক উৎপাদনমূলক আৰু সামৰিক উদ্দেশ্যত
সংগঠিত কৰাৰ বৃহত্তৰ নীতি আহোম ৰাষ্ট্ৰ-গঠনৰ দীৰ্ঘ ইতিহাসৰ মাজতেই বিকশিত হৈছিল৷ সেয়েহে
ৰাজনৈতিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ অৰ্থ কেৱল ভূমি অধিগ্ৰহণ নাছিল; ইয়াৰ অৰ্থ আছিল মানুহক শ্ৰম,
সামৰিক সেৱা আৰু প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা৷
ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ বৈধতা ৰাষ্ট্ৰ-গঠনৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ
উপাদান আছিল৷ মধ্যযুগীয় শাসকসকলে কেৱল সামৰিক শক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা নাছিল৷ ৰাজকীয়
কৰ্তৃত্ব উপাধি, আচাৰ-অনুষ্ঠান, বংশাৱলী, ধৰ্মীয় পৃষ্ঠপোষকতা আৰু বিদ্বান ব্যক্তিসকলৰ
সৈতে সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পাইছিল৷ ষোড়শ শতিকাত আহোম ৰাজদৰবাৰ আৰু ব্ৰাহ্মণ্য পৰম্পৰাৰ
মাজত বৃদ্ধি পোৱা আন্তঃক্ৰিয়া এই প্ৰক্ৰিয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদাহৰণ৷
এই বিকাশসমূহক “হিন্দুকৰণ”ৰ
সৰল ধাৰণাৰে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়৷ আহোম ৰাজ্যই কেৱল নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজনৈতিক পৰম্পৰা
পৰিত্যাগ কৰি আন অঞ্চলৰ প্ৰতিষ্ঠিত হিন্দু ৰাজ্যৰ সৈতে একে হৈ পৰা নাছিল৷ বৰং ৰাজদৰবাৰে
ইতিমধ্যে বিদ্যমান ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত ব্ৰাহ্মণ্য ৰাজনৈতিক আৰু ধৰ্মীয় ধাৰণা
আৰু ভাষাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল৷ ইয়াৰ ফলত এক সংমিশ্ৰিত ৰাজকীয় সংস্কৃতিৰ সৃষ্টি হৈছিল,
য’ত টাই-আহোম পৰম্পৰা, স্থানীয় আচাৰ আৰু ব্ৰাহ্মণ্য উপাদানসমূহে পৰস্পৰৰ সৈতে আন্তঃক্ৰিয়া
কৰিছিল৷
একেটা সময়তে ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰাজনৈতিক ভূমিকা ক্ৰমান্বয়ে
গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ উঠিছিল৷ শংকৰদেৱৰ নেতৃত্বত একশৰণ নামধৰ্মীয় বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ উত্থান
আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত নামঘৰ আৰু সত্ৰৰ মাধ্যমে ইয়াৰ প্ৰাতিষ্ঠানিক বিকাশে নতুন সামাজিক
সংগঠনৰ নেটৱৰ্ক সৃষ্টি কৰিছিল৷ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মূলতঃ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক আছিল
যদিও ইয়াৰ ৰাজনৈতিক তাৎপৰ্যও আছিল, কাৰণ ই বিভিন্ন ভূখণ্ডৰ মাজত থকা জনগোষ্ঠীসমূহক
সংযোগ কৰিছিল আৰু স্থায়ী সংগঠনমূলক গাঁথনি প্ৰদান কৰিছিল৷
ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্ব আৰু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ সম্পৰ্ক সদায় অধীনতাৰ
সম্পৰ্ক নাছিল৷ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাসকৰ পৰা পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিব পাৰিছিল, কিন্তু
একে সময়তে তেওঁলোকে নিজৰ সামাজিক কৰ্তৃত্ব আৰু নেটৱৰ্কো বিকশিত কৰিব পাৰিছিল৷ সত্ৰ
ব্যৱস্থাৰ বিস্তাৰে এনে প্ৰতিষ্ঠানৰ উত্থান প্ৰকাশ কৰে, যিয়ে কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট ৰাজ্যৰ
ৰাজনৈতিক সীমা অতিক্ৰম কৰি বৃহত্তৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিসৰত কাৰ্যকৰী হৈছিল৷
এই কাৰণেই মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাসক
সম্পূৰ্ণৰূপে পৃথক কৰি চোৱা সম্ভৱ নহয়৷ ৰাজনৈতিক বিস্তাৰে চলাচল আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ
নতুন নেটৱৰ্ক সৃষ্টি কৰিছিল; আনহাতে ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ৰাজনৈতিক
সীমা অতিক্ৰম কৰিব পৰা নেটৱৰ্ক সৃষ্টি কৰিছিল৷ সেয়েহে ৰাষ্ট্ৰ-গঠন আৰু সাংস্কৃতিক
গঠন পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত প্ৰক্ৰিয়া আছিল৷
স্থানীয় ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ অস্তিত্বই মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনীতি
পুনৰ্গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়াটোক অধিক জটিল কৰি তোলে৷ আহোম বুৰঞ্জীসমূহ দক্ষিণ এছিয়াৰ অন্যতম
গুৰুত্বপূৰ্ণ দেশীয় ঐতিহাসিক লেখন-সম্ভাৰৰ অন্তৰ্গত৷ ইয়াত ৰজা, যুদ্ধ, কূটনীতি, প্ৰশাসন
আৰু বিভিন্ন ৰাজনৈতিক ঘটনাৰ বিষয়ে তথ্য সংৰক্ষিত হৈ আছে৷ ইয়াৰ গুৰুত্ব কেৱল তাত থকা
তথ্যতেই সীমাবদ্ধ নহয়; ই ৰাজনৈতিক ইতিহাস লিপিবদ্ধ আৰু স্মৰণ কৰাৰ এক দেশীয় পৰম্পৰাকো
প্ৰতিনিধিত্ব কৰে৷
একেসময়তে বুৰঞ্জীসমূহক সমালোচনামূলকভাৱে পঢ়া প্ৰয়োজন৷ আন
অঞ্চলৰ ৰাজদৰবাৰী বৃত্তান্তৰ দৰেই এইবোৰো নিৰ্দিষ্ট প্ৰাতিষ্ঠানিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিৱেশত
ৰচনা কৰা হৈছিল৷ কিছুমান ঘটনা আৰু ব্যক্তিক ইয়াত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে, আন কিছুমানৰ
অৱদান বা অভিজ্ঞতা তুলনামূলকভাৱে নীৰৱ হৈ থাকিব পাৰে৷ সেয়েহে শিলালিপি, সাহিত্যিক
পাঠ, প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ আৰু বহিৰাগত বিৱৰণৰ দৰে অন্যান্য প্ৰমাণৰ সৈতে তুলনা কৰি
অধ্যয়ন কৰিলেহে বুৰঞ্জীসমূহৰ ঐতিহাসিক মূল্য অধিক সুস্পষ্ট হয়৷
একেই নীতি ধৰ্মীয় জীৱনী আৰু পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ ক্ষেত্ৰতো
প্ৰযোজ্য৷ এইবোৰত ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ঘটনাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মৃতি সংৰক্ষিত থাকিব
পাৰে; কিন্তু ইয়াৰ বৰ্ণনা প্ৰায়ে ভক্তিমূলক আৰু প্ৰাতিষ্ঠানিক উদ্দেশ্যৰ দ্বাৰাও
গঠিত হয়৷ সেয়েহে ইতিহাসবিদে ঐতিহাসিক প্ৰমাণ আৰু পৰৱৰ্তী সাংস্কৃতিক স্মৃতিৰ মাজত
পাৰ্থক্য নিৰ্ণয় কৰিব লাগিব, যদিও কোনো এটাকে সম্পূৰ্ণৰূপে অস্বীকাৰ কৰা উচিত নহয়৷
ষোড়শ শতিকাক বংগৰ বৃহত্তৰ আঞ্চলিক ইতিহাসৰ ভিতৰতো স্থাপন কৰিব
লাগিব৷ বংগৰ ৰাজনৈতিক ৰূপান্তৰ—যাৰ ভিতৰত বংগ চুলতানতৰ বিস্তাৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত মোগল
কৰ্তৃত্বৰ উত্থানো অন্তৰ্ভুক্ত—পশ্চিম অসমৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছিল৷ কোচ ৰাজ্য আংশিকভাৱে
এই বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ ভিতৰত বিকশিত হৈছিল৷ কিন্তু পৰৱৰ্তী সপ্তদশ শতিকাৰ মোগল-আহোম
সংঘাতক পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিৰ ওপৰত পশ্চাদ্দেশীয়ভাৱে আৰোপ কৰাটো
গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে এৰাই চলা উচিত৷ পূৰ্বৱৰ্তী সময়ছোৱাৰ প্ৰধান ৰাজনৈতিক গতিশীলতা আছিল
আঞ্চলিক; ই দীৰ্ঘম্যাদী মোগল-আহোম সংঘাতৰ দ্বাৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে নিয়ন্ত্রিত নাছিল৷
এই সময়ছোৱাৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস সেয়েহে একে সময়তে সংঘটিত হোৱা
কেইবাটাও প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা চিহ্নিত৷ আহোম ৰাজ্য পশ্চিম আৰু দক্ষিণমুখীভাৱে বিস্তাৰ
লাভ কৰিছিল; চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তি অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল; কছাৰী শক্তিৰ প্ৰভাৱ অব্যাহত
আছিল; কোচ ৰাজ্য পশ্চিমৰ এক প্ৰধান ৰাজনৈতিক শক্তি হিচাপে উত্থান ঘটাইছিল; ভূঞা মুখিয়ালসকলে
উল্লেখযোগ্য স্থানীয় কৰ্তৃত্ব বজাই ৰাখিছিল; আৰু সীমান্তৱৰ্তী জনগোষ্ঠীসমূহে বিস্তাৰশীল
ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে নিজৰ সম্পৰ্ক নিজস্বভাৱে আলোচনা কৰিছিল৷ এই সকলো প্ৰক্ৰিয়াই তৎক্ষণাৎ
কোনো ৰাজনৈতিক ঐক্য সৃষ্টি কৰা নাছিল৷ বৰং ইয়াৰ ফলত ক্ৰমান্বয়ে অধিক সংযুক্ত কিন্তু
এতিয়াও যথেষ্ট বহুত্ববাদী এক ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছিল৷
এই ৰাজনৈতিক বহুত্ববাদ বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অসমৰ পৰিচয়
গঠনৰ প্ৰসংগত৷ আহোম বা কোচ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত জনগোষ্ঠীসমূহে তৎক্ষণাৎ একক আৰু অভিন্ন
ৰাজনৈতিক পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল বুলি ধৰি লোৱাটো ঐতিহাসিকভাৱে সমস্যাজনক৷ ৰাজনৈতিক আনুগত্য
আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সদায় একে অৰ্থ বহন কৰা নাছিল৷ কোনো জনগোষ্ঠীয়ে নিজৰ ভাষা,
ৰীতি-নীতি, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু সামাজিক পৰিচয় বজাই ৰাখিও বৃহত্তৰ এখন ৰাজ্যৰ প্ৰজা
হিচাপে পৰিগণিত হ’ব পাৰিছিল৷
সেয়েহে এই সময়ছোৱাৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসে পৰিচয়ৰ তাৎক্ষণিক সমৰূপীকৰণৰ
পৰিৱৰ্তে বহুস্তৰীয় পৰিচয় গঠনত অৰিহণা যোগাইছিল৷ এজন ব্যক্তি একে সময়তে কোনো নিৰ্দিষ্ট
জনগোষ্ঠী, স্থানীয় পৰিসৰ, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু ৰাজনৈতিক ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ’ব পাৰিছিল৷ প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি ৰাজনৈতিক
অন্তৰ্ভুক্তি, বিবাহ, অভিবাসন, পেছাগত গতিশীলতা, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ভাষাগত পৰিৱৰ্তনে
এই পৰিচয়সমূহক ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰিছিল৷
এই একেটা পৰ্যৱেক্ষণ ঐতিহাসিক বস্তুৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য৷
কোনো পাণ্ডুলিপি, বস্ত্ৰ, অস্ত্ৰ, স্থাপত্যিক উপাদান বা ধৰ্মীয়-আচাৰগত বস্তু কেৱল
সেই বস্তু পোৱা ৰাজনৈতিক ৰাজ্যখনৰ একক ৰাজনৈতিক পৰিচয়ৰ সৈতে সদায় একান্তভাৱে জড়িত
নাথাকিব পাৰে৷ বস্তুসমূহ ৰাজনৈতিক সীমা অতিক্ৰম কৰি চলাচল কৰিছিল৷ কাৰিকৰী জ্ঞান ভাগ-বতৰা
হৈছিল৷ শিল্পৰীতি আৰু নান্দনিক ৰূপসমূহ বিভিন্ন অঞ্চলত প্ৰচলিত হৈছিল৷ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানেও
সীমান্ত অতিক্ৰম কৰিছিল৷ একেদৰে ৰাজনৈতিক অন্তৰ্ভুক্তিয়ে কোনো বস্তুৰ অৰ্থ আৰু ব্যৱহাৰো
পৰিৱৰ্তন কৰিব পাৰিছিল৷
সেয়েহে বস্তুগত প্ৰমাণক কেৱল ৰাজনৈতিক মালিকানাৰ প্ৰমাণ হিচাপে
নহয়, পাৰস্পৰিক আন্তঃক্ৰিয়াৰ প্ৰমাণ হিচাপেও বিবেচনা কৰা উচিত৷ সংগ্ৰহালয়ৰ ব্যাখ্যাৰ
ক্ষেত্ৰত এই কথাটো বিশেষভাৱে প্ৰাসংগিক৷ মধ্যযুগীয় অসমৰ সংগ্ৰহালয় প্ৰদৰ্শন যদি সম্পূৰ্ণৰূপে
ৰাজবংশ বা বংশানুক্ৰম অনুসৰি সংগঠিত কৰা হয়, তেন্তে ই এনে এক সৰলীকৃত ৰাজনৈতিক মানচিত্ৰ
পুনৰাবৃত্তি কৰিব পাৰে, যি বাস্তৱ ইতিহাসত ইমান কঠোৰ ৰূপত বিদ্যমান নাছিল৷
ঐতিহাসিক মানচিত্ৰ-নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ সাৱধানতা প্ৰয়োজন৷
আহোম বা কোচ ৰাজ্যৰ আধুনিক পুনৰ্গঠিত মানচিত্ৰসমূহ শিক্ষামূলক উদ্দেশ্যত অত্যন্ত উপযোগী
হ’ব পাৰে; কিন্তু সেইবোৰক সমসাময়িক ঐতিহাসিক মানচিত্ৰ
বুলি ভুল কৰা উচিত নহয়৷ মধ্যযুগীয় সীমাৰেখাসমূহ প্ৰায়ে সুনিৰ্দিষ্টভাৱে জৰীপ কৰা
সীমা নহৈ প্ৰভাৱক্ষেত্ৰৰ ৰূপত আছিল৷ সেয়েহে এখন ঐতিহাসিক মানচিত্ৰৰ সৈতে সদায় ইয়াৰ
তাৰিখ, উৎস, পুনৰ্গঠনৰ পদ্ধতি আৰু নিশ্চিততাৰ পৰিসৰৰ বিষয়ে তথ্য সংযোজন কৰা উচিত৷
ষোড়শ শতিকাৰ অন্তিমভাগত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ ৰাজনৈতিক ভূদৃশ্যত
যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল৷ চুতীয়া ৰাজ্য এখন স্বাধীন ৰাজনৈতিক শক্তি হিচাপে অস্তিত্বহীন
হৈ পৰিছিল; আহোম ৰাজ্য এক বৃহৎ ভূখণ্ডীয় ৰাজ্য হিচাপে বিকশিত হৈছিল; কোচ ৰাজ্য পশ্চিম
অসম আৰু উত্তৰ বংগত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক গাঁথনি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল; দক্ষিণত
কছাৰী শক্তি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল; আৰু ভূঞা তথা সীমান্তৱৰ্তী ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বসমূহে
কেন্দ্ৰীভূত সাৰ্বভৌমত্বৰ কাৰ্যকৰীকৰণক জটিল কৰি ৰাখিছিল৷
তথাপি এই ৰূপান্তৰক এক ঐক্যবদ্ধ অসমৰ অনিবাৰ্য উদ্ভৱৰ দিশত
আগবঢ়া প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়৷ ঐতিহাসিক পৰিণতিসমূহ সাধাৰণতে পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত
নহয়৷ ষোড়শ শতিকাত একাধিক বিকল্প ৰাজনৈতিক সম্ভাৱনা বিদ্যমান আছিল৷ কোচ ৰাজ্য অধিক
পূবলৈ বিস্তাৰ লাভ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন; আহোম ৰাজ্য মূলতঃ আঞ্চলিক শক্তি হৈ থাকিব পাৰিলেহেঁতেন;
স্থানীয় মুখিয়ালসকলে অধিক স্বায়ত্তশাসন বজাই ৰাখিব পাৰিলেহেঁতেন; আৰু সীমান্তৱৰ্তী
জনগোষ্ঠীসমূহে অন্তৰ্ভুক্তিৰ বিৰুদ্ধে অধিক সময়লৈ প্ৰতিবাদ অব্যাহত ৰাখিব পাৰিলেহেঁতেন৷
সেয়েহে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ অংশত পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক আধিপত্যক
কোনো অনিবাৰ্য গন্তব্য হিচাপে নহয়, বৰং এক নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক পৰিণতি হিচাপে বুজা
উচিত৷
এই বিকাশসমূহ বুজিবলৈ কেৱল ৰাজবংশীয় বিৱৰণতকৈ ৰাষ্ট্ৰ-গঠনৰ
ধাৰণাই অধিক ফলপ্ৰসূ কাঠামো প্ৰদান কৰে৷ ৰাষ্ট্ৰ-গঠনে প্ৰশাসনিক প্ৰতিষ্ঠান, সম্পদ
সংগ্ৰহ, ভূখণ্ডীয় অন্তৰ্ভুক্তি, ৰাজনৈতিক বৈধতা, শ্ৰম সংগঠন আৰু শাসক আৰু স্থানীয়
অভিজাতসকলৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত দৃষ্টি কেন্দ্ৰীভূত কৰে৷ এই দৃষ্টিকোণৰ পৰা পঞ্চদশ আৰু
ষোড়শ শতিকাৰ অসমৰ মুখ্য ৰাজনৈতিক ৰূপান্তৰসমূহ কেৱল ৰাজবংশৰ পৰিৱৰ্তন নাছিল; বৰং ৰাজনৈতিক
কৰ্তৃত্ব প্ৰয়োগৰ পৰিসৰ আৰু পদ্ধতিৰো পৰিৱৰ্তন আছিল৷
এই প্ৰসংগত চুহুংমুঙৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ বিশেষভাৱে
তাৎপৰ্যপূৰ্ণ৷ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্তিয়ে ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ পিছত প্ৰশাসনিক সংহতিৰ
উদাহৰণ প্ৰদান কৰে৷ কছাৰীসকলৰ সৈতে সংঘাতে সীমান্তৱৰ্তী যুদ্ধ আৰু আলোচনাৰ ভূমিকা প্ৰকাশ
কৰে৷ কোচ ৰাজ্যৰ উত্থানে এক প্ৰতিদ্বন্দ্বী আঞ্চলিক ৰাষ্ট্ৰৰ বিকাশ দেখুৱায়৷ ভূঞা
ব্যৱস্থাই বিকেন্দ্ৰীভূত ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ স্থায়িত্ব প্ৰকাশ কৰে৷ এই সকলো বিকাশ
একেলগে বিবেচনা কৰিলে এনে এক ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ স্পষ্ট হয়, য’ত কেন্দ্ৰীকৰণ আৰু বিকেন্দ্ৰীকৰণ
একে সময়তে কাৰ্যকৰী আছিল৷
সেয়েহে এই সময়ছোৱাক ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পোৱা ভূখণ্ডীয় সংহতিৰ
সৈতে সহাৱস্থান কৰা ৰাজনৈতিক বহুত্ববাদৰ এক পৰ্যায় হিচাপে চিহ্নিত কৰিব পাৰি৷ কেইবাখনো
ৰাজ্যই বিস্তাৰৰ চেষ্টা কৰিছিল, কিন্তু কোনো এখন ৰাজ্যৰেই সমগ্ৰ অঞ্চলৰ ওপৰত নিৰঙ্কুশ
নিয়ন্ত্ৰণ নাছিল৷ ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্ব ৰজা, মুখিয়াল, স্থানীয় অভিজাত, ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান
আৰু সীমান্তৱৰ্তী জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিতৰণ হৈ আছিল৷ এই বিভিন্ন কৰ্তৃত্বৰ মাজৰ সীমা নিৰন্তৰ
পুনৰ্নিৰ্ধাৰণ আৰু আলোচনাৰ মাজেৰে গঢ় লৈছিল৷
এনে ব্যাখ্যাই অসমক দক্ষিণ এছিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক আধুনিক ৰাষ্ট্ৰ-গঠনৰ
বৃহত্তৰ ইতিহাসৰ ভিতৰতো স্থান দিয়ে৷ সমগ্ৰ উপমহাদেশতে পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত আঞ্চলিক
ৰাজ্যসমূহৰ সুদৃঢ়ীকৰণ, ভূখণ্ডীয় ৰাষ্ট্ৰৰ বিস্তাৰ, ৰাজহ আৰু শ্ৰম সংগ্ৰহৰ ক্ৰমবৰ্ধমান
গুৰুত্ব আৰু স্থানীয় ৰাজনৈতিক পৰম্পৰাৰ সৈতে বৃহত্তৰ সাম্ৰাজ্যিক বা ধৰ্মীয় সংস্কৃতিৰ
আন্তঃক্ৰিয়া সংঘটিত হৈছিল৷ অসমেও এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, যদিও ইয়াৰ
ভূগোল আৰু সামাজিক বৈচিত্ৰ্যই ইয়াক নিজস্ব প্ৰাতিষ্ঠানিক ৰূপ প্ৰদান কৰিছিল৷
সেয়েহে পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাৰ অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসক কোনো
এটা ৰাজ্যৰ ইতিহাস হিচাপে নহয়, বৰং এক বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰৰ ইতিহাস হিচাপে বুজা
অধিক উপযুক্ত৷ আহোম, চুতীয়া, কছাৰী, কোচ, ভূঞা আৰু সীমান্তৱৰ্তী জনগোষ্ঠীসমূহ বিচ্ছিন্ন
সত্তা নাছিল; তেওঁলোক সংঘাত, কূটনীতি, বাণিজ্য, অভিবাসন আৰু সাংস্কৃতিক আদান-প্ৰদানৰ
আন্তঃসংযুক্ত ব্যৱস্থাৰ অংশ আছিল৷ তেওঁলোকৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কই ক্ৰমান্বয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ
উপত্যকাৰ ৰাজনৈতিক ভূগোলক ৰূপান্তৰিত কৰিছিল৷
এই সময়ছোৱাৰ গুৰুত্ব ঠিক ইয়াৰ পৰিৱৰ্তনশীল আৰু গঠনমূলক চৰিত্ৰতেই
নিহিত৷ পুৰণি ৰাজনৈতিক গাঁথনিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত বা ৰূপান্তৰিত হৈছিল; নতুন ৰাজ্যসমূহ
বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল; স্থানীয় অভিজাতসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল; প্ৰশাসনিক
প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অধিক সুসংগঠিত হৈছিল; ৰাজকীয় বৈধতাই নতুন মাত্ৰা লাভ কৰিছিল; আৰু ৰাজনৈতিক
সম্প্ৰদায়সমূহ অঞ্চলজুৰি ক্ৰমান্বয়ে অধিক সংযুক্ত হৈ পৰিছিল৷
সেয়েহে মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসক কেৱল একৰ পিছত এক
সংঘটিত হোৱা বিজয়ৰ ধাৰাবাহিকতা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব নোৱাৰি৷ অধিক তাৎপৰ্যপূৰ্ণ ঐতিহাসিক
প্ৰশ্নটো হ’ল—বিজয়ৰ পিছত কি ঘটিছিল? ভূখণ্ডসমূহ কেনেদৰে প্ৰশাসিত হৈছিল?
জনসমষ্টিসমূহ কেনেদৰে অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল? স্থানীয় অভিজাতসকলক কেনেদৰে সমন্বিত কৰা
হৈছিল? সম্পদ কেনেদৰে সংগ্ৰহ আৰু ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল? ৰাজনৈতিক পৰিচয়সমূহ কেনেদৰে পৰিৱৰ্তিত
হৈছিল? আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে উদীয়মান ৰাষ্ট্ৰীয় গাঁথনিৰ সৈতে কেনেদৰে আন্তঃক্ৰিয়া
কৰিছিল?
এই দৃষ্টিকোণৰ পৰা চালে পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাই অসমৰ ৰাজনৈতিক
ভূদৃশ্য গঠনৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ সময় হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে৷ এই অঞ্চলটো অৰ্থহীনভাৱে
বিচ্ছিন্ন ৰাজনৈতিক এককসমূহৰ সমষ্টি নাছিল; কিন্তু একক কোনো এখন ৰাজ্যৰ অধীনত সম্পূৰ্ণৰূপে
ঐক্যবদ্ধও নাছিল৷ ই আছিল এক গতিশীল ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা, য’ত একাধিক ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰই
পৰস্পৰৰ সৈতে আন্তঃক্ৰিয়া, প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আৰু অভিযোজন কৰিছিল৷ উত্তৰ-পূব দক্ষিণ
এছিয়াৰ অন্যতম দীৰ্ঘস্থায়ী ৰাজনৈতিক গাঁথনি হিচাপে পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশকে
ধৰি অসমৰ পৰৱৰ্তী ইতিহাস বুজিবলৈ এই গঠনমূলক শতকসমূহত বিকশিত জটিল ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়াসমূহক
স্বীকাৰ কৰা অত্যাৱশ্যক৷
সামগ্ৰিকভাৱে পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাৰ অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস
হৈছে এক “আলোচনা আৰু সন্ধি”ৰ ইতিহাস—বিস্তাৰশীল ৰাজ্য আৰু স্থানীয় মুখিয়ালৰ
মাজত, কেন্দ্ৰীয় কৰ্তৃত্ব আৰু সীমান্তৱৰ্তী স্বায়ত্তশাসনৰ মাজত, বিজয় আৰু সমন্বয়ৰ
মাজত, উত্তৰাধিকাৰী ৰাজনৈতিক পৰম্পৰা আৰু নতুন বৈধতাৰ ৰূপসমূহৰ মাজত, আৰু ভূখণ্ডীয়
ৰাষ্ট্ৰ আৰু ৰাজনৈতিক সীমা অতিক্ৰম কৰা সাংস্কৃতিক নেটৱৰ্কসমূহৰ মাজত৷ কোনো একক ৰাজবংশৰ
কাৰ্যকলাপৰ ফলত নহয়, বৰং এই পাৰস্পৰিক আন্তঃক্ৰিয়াসমূহৰ জৰিয়তেই পৰৱৰ্তী কালত “অসম” নামেৰে
পৰিচিত হোৱা ঐতিহাসিক অঞ্চলটোৰ ৰাজনৈতিক ভেটিসমূহ ক্ৰমান্বয়ে গঢ় লৈ উঠিছিল৷
সমসাময়িক ঐতিহাসিক আৰু সংগ্ৰহালয়বিজ্ঞানভিত্তিক ব্যাখ্যাৰ
ক্ষেত্ৰতো এই জটিলতা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ৷ অসমৰ ৰাজনৈতিক অতীতক কেৱল ৰজাৰ প্ৰতিকৃতি,
অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ মানচিত্ৰৰ জৰিয়তে উপস্থাপন কৰা উচিত নহয়৷ ৰাজনৈতিক
ইতিহাস প্ৰশাসনিক নথি, পাণ্ডুলিপি, বসতিৰ বিন্যাস, প্ৰযুক্তি, ধৰ্মীয়-আচাৰগত প্ৰতিষ্ঠান,
বস্তুগত সংস্কৃতি আৰু অন্তৰ্ভুক্তিৰ সামূহিক স্মৃতিৰ মাজতো নিহিত হৈ থাকে৷ সেয়েহে
সংগ্ৰহালয়, আৰ্কাইভ আৰু ঐতিহাসিক গৱেষণাই একেলগে কাম কৰি কেৱল কোনে কোনো ভূখণ্ড শাসন
কৰিছিল সেই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচৰাত সীমাবদ্ধ নাথাকি, সেই ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বক তাত বসবাস
কৰা সমাজসমূহে কেনেদৰে অনুভৱ কৰিছিল, কেনেদৰে আলোচনা কৰিছিল আৰু কেনেদৰে স্মৰণ কৰিছিল—সেই কথাও পুনৰ্গঠন
কৰিব পাৰে৷
সেয়েহে পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাক কোনো চূড়ান্ত পৰিণতি হিচাপে
নহয়, বৰং এক দীৰ্ঘ ঐতিহাসিক প্ৰক্ৰিয়াৰ গঠনমূলক পৰ্যায় হিচাপে বুজা উচিত, যাৰ মাজেৰে
ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত ক্ৰমান্বয়ে অধিক আন্তঃসংযুক্ত ৰাজনৈতিক
গাঁথনিৰ বিকাশ ঘটিছিল৷ এই প্ৰক্ৰিয়াৰ জটিলতা বুজাটো অসমৰ পৰৱৰ্তী ৰাজনৈতিক, সামাজিক
আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাস বুজিবলৈ আজিও অত্যাৱশ্যক৷
***
লেখকৰ
ঠিকনা
উপ
সঞ্চালক, ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন, নতুন দিল্লী
ভ্ৰাম্যভাষ
- ৮৮০০৯৪৮৮০৮
