যশোৱন্ত নিপুণ
সন্ধিয়াৰ আগেয়ে
তাৰ গান গোৱা শেষ হ’ল৷ উপেনদাই ঠিক সময়তে মঞ্চত উঠিলে আৰু ঠিক সময়তে গান গোৱা শেষ
কৰিলে৷ অনুষ্ঠানৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ আছিল সি৷ য’লৈকে যায় তাতে সি তাৰ ওচৰৰ সকলোকে
নিষ্প্ৰভ কৰা সূৰ্যটোৰ দৰে হৈ পৰে৷ সি আধা ঘণ্টামানৰ বাবেহে গান গোৱাৰ কথা আছিল৷ তথাপি
তাক এবাৰ চাবৰ কাৰণে মানুহ হিলদল ভাঙি আহিল৷ অৱশ্যে নতুন কথা এয়া নহয়৷ আজি দুকুৰি
বছৰৰো অধিক সি গান গাইছে আৰু তাৰ গানেৰেই শিশু-ডেকা-বুঢ়া সকলোৰে মনৰ মাজত নিজৰ বাবে
এটা ঘৰ সাজি লৈছে৷
সৰু অঞ্চলটোৰ সৰু
অনুষ্ঠান এটালৈ সি নাহিবই বুলি বহুতে সন্দেহ কৰিছিল৷ সি এজন ডাঙৰ গায়কেই অকল নহয়, এজন
ডাঙৰ শিল্পী আৰু বহুত কিবাকিবি৷ লিখা-মেলা, ছবি পৰিচালনা, ছবিৰ সংগীত পৰিচালনা, গীত
গোৱা আৰু লিখা, গীতৰ সুৰ দিয়া, আলোচনীৰ সম্পাদনা
আৰু কত কি কাম তাৰ৷ অসমৰ আৰু বাহিৰৰ বিখ্যাত শিল্পী-সাহিত্যিকৰ লগতো তাৰ কাম-কাজ চলি
থাকে৷ বাতৰিকাকতত তাৰ খবৰ ওলায়ে থাকে৷ গুণমুগ্ধ অসংখ্য লোকৰ লগতে দুই-এজন তাক বৰ বেয়াকৈ
গালি পৰা মানুহো নোহোৱা নহয়৷ কিছুমানে অদ্ভুত অদ্ভুত কাৰণ উলিয়াই তাৰ মাজত একোৱেই ভাল
বিচাৰি নোপোৱা হয়, আৰু সিহঁতে কেৱল তাৰ দোষ খোঁচৰে৷ পিছে সেইবোৰক সি বৰ এটা গুৰুত্ব
নিদিয়ে বুলিয়েই ভাব হয়৷ ৰাইজেও তাৰ গালৈ কাকত-পত্ৰৰ ওখ ঠাইৰ পৰা বোকা ছটিয়াই ভাল পোৱা
মানুহখিনিকলৈ মূৰ নঘমায়৷ হাতীয়ে ক’ৰবালৈ গ’লে পথৰ দুই-এটা কুকুৰেতো ভুকিবই৷
অনুষ্ঠানটোৰ কাম-কাজৰ
লগত এইবাৰ ময়ো জড়িত হ’লোঁ৷ লগতে আদৰণি সমিতিৰো সদস্য৷ সেইবাবেই তাৰ ওচৰত গৈ থিয় হোৱাৰ
সুযোগ পালোঁ৷ নহ’লে তাৰ কাষলৈ যাকে-তাকে আহিবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল৷ ৰাইজে য’তে পায় তাতে
তাক বুকুত সুমাই ল’ব খোজে৷ পিছে ইমানসোপা মানুহৰ মৰমৰ হেঁচাত সি চেপেটা লাগিবও পাৰে৷
আগেয়ে মোৰ এমূৰ জপৰা
চুলি আছিল৷ তেল ঘহি, ষ্টাইল মাৰি ধুনীয়াকৈ ৰাখিছিলোঁ৷ কিন্তু মাজতে দুকুৰি বছৰেই পাৰ
হৈ গ’ল৷ মূৰৰ চাৰিওফালে আৰু কাণৰ কাষত বেৰ এটাৰ দৰে কেইডালমান চুলিহে এতিয়াও বিদায়
নোলোৱাকৈ কিন্তু যাওঁ যাওঁকৈ ৰৈ আছে৷ সেই কেইডালো বগা হৈ যোৱা কত বছৰ হ’ল তাৰ হিচাপ
নাই৷ মানুহটোও অলপ শকত হ’লোঁ, পেটটো ওলাই গ’ল৷ বয়সতকৈ মোক বেছি বুঢ়া বুঢ়া যেন লাগে
বুলি লগৰবোৰে কয়৷ কথাষাৰ শুনিলে ভাল নালাগে যদিও হাঁহি উৰুৱাই দি কওঁ - “চাকৰিৰ পৰা
অৱসৰ পোৱাৰ সময় হ’লহি৷ এই সময়ত ডেকা হৈ থাকিওনো কিডাল কৰিম ?”
সি কিন্তু চল্লিছ
বছৰীয়া তজবজীয়া মানুহটোৱে হৈ আছে৷ মোক চিনি নাপাবও পাৰে বুলি ভাবিছিলোঁৱেই৷
চশমাৰ মাজেৰে মোৰ
ফালে চাই সি হাঁহি এটা মাৰিলে৷ তাৰ কাষলৈ অহা অচিনাকি অইনসকলৰ ফালে চায়ো সি তেনেকৈয়ে
হাঁহিছিল৷
“দাদা, মোক চিনি
পাইছেনে?” সেমেনা-সেমেনিকৈ সুধিলোঁ৷ সিতো দুকুৰি বছৰৰ আগৰ আমাৰ ঘৰত ভাত-পানী খাই ৰাতি
থাকি যোৱা, নদীলৈ গা ধুবলৈ গ’লে আমাকো লগত লৈ যোৱা উপেনদাটো নহয়৷ সি এতিয়া ডাঙৰ শিল্পী,
সকলোৰে হিয়াৰ আমঠু, তাৰ গান আজি দুকুৰি বছৰে মানুহৰ মুখে মুখে৷ আমাৰ দৰে এলেকৰ পেলেকক
পাহৰি যোৱাটো তাৰ বাবে অতি সহজ কথা৷
চশমাৰ মাজেৰে মাজেৰে মোক আকৌ
খুব ভালকৈ চালে৷ বুজিলোঁ সি একেবাৰেই ধৰিব পৰা নাই৷
মই কওঁ নকওঁকৈ আকৌ
ক’লোঁ, “দাদা, মই তাৰিণী৷”
“তাৰিণী, তাৰিণী,
মানে !” সি তথাপি মোক চিনি পোৱা নাছিল৷
“দাদা, আপোনাৰ বংশীধৰ
খুৰা যে, তেওঁৰ ল’ৰা …৷”
“অঁ তই, বংশীখুৰাহঁতৰ
তাৰিণী৷ তোক চিনিবই পৰা নাছিলোঁ দেখোন৷ অ’ কপাল !” সি জাঁপ মাৰি উঠি মোক সাৱটি ধৰিলে৷
ঠিক সৰুতে নদীলৈ গা ধুৱাবলৈ মোক কোলাত উঠোৱাৰ আগেয়ে সি সাৱটি ধৰা যেন অনুভৱ হ’ল৷ মানুহবোৰৰ
আগত মোৰ অলপ লাজেই লাগিল৷
“দাদা, চিনিব নোৱাৰিবই৷
আপুনি গাঁও এৰি যোৱাৰ কিমান বছৰ পাৰ হৈ গ’ল৷ মই বুঢ়াই হ’লোঁ৷” চুলি নোহোৱা তালুত হাতখন
ৰাখি ক’লোঁ৷
“এস্ ! কি কৱ তই৷
চাচোন মোক৷” সি পিন্ধি থকা টুপীটো খুলি তাৰ মূৰত দুবাৰমান খৰকৈ হাত ফুৰাই ক’লে৷ মোৰ
দৰেই তাৰো মূৰৰ মাজভাগ খালি হৈ গৈছে৷ সেই কাৰণেই কিজানি সি টুপীটো
পিন্ধি থাকে৷ “চুলি কেতিয়াবাই পকিল৷ ৰং কৰি থাকোঁ৷” সি ডাঙৰকৈ প্ৰাণখোলা হাঁহি এটা
মাৰিলে৷ তাৰ হাঁহিটো আগৰ দৰেই নিৰ্মল আৰু সৰল৷
সি মোক কাষতে বহুৱাই
ল’লে৷ হুকুম দিয়াৰ সুৰত ক’লে, “পিছে গাঁৱৰ ল’ৰাটোৱে মোক ‘আপুনি’ বুলিছ আকৌ কিয় ? আগৰ
দৰেই মাতিবি৷ নহ’লে দূৰৰ দূৰৰ লাগিব, বুজিলিতো৷”
মই হাঁহিলোঁ৷ ইমান
ওখ হৈ যোৱাৰ পাছতো সি কিজানি এই মাটিৰ গোন্ধটো পাহৰি যোৱা নাই৷
“মহা-মাহীৰ কেনে
? কিমান বছৰ হ’ল, দেখাই নাই৷ ভালে আছেনে ?” সি সুধিলে৷
সুযোগ পাই তাৰ লগত
এষাৰ-দুষাৰ কথা পাতিবলৈ ইজন-সিজনকৈ আহি ভিৰ কৰিছে৷ মই উত্তৰ দিয়াৰ আগতেই সি সেইসকলৰ
লগত ব্যস্ত হৈ পৰিল৷ লক্ষ্য কৰিলোঁ, তাৰ কথা-বতৰাত একো ভেম নাই, অহংকাৰ নাই৷ সি যেন
আমাৰ দৰেই এজন নিচেই সাধাৰণ মানুহহে৷
আই-পিতা ঢুকোৱাৰ
বহু বছৰ হ’ল৷ উপেনদাই গম নাপায়৷ তেওঁলোক ঢুকোৱাৰ খবৰবোৰ তাক দিব নোৱাৰিলোঁ৷ দুকুৰি
বছৰৰো আগেয়ে সি যি গান গাবলৈ ওলাই গ’ল তাৰ পাছত আমাৰ ঠাইলৈ আৰু তেনেকৈ ঘূৰি আহিবলৈ
সময় উলিয়াবই নোৱাৰিলে৷ সি যাযাবৰ, অতি ব্যস্ত শিল্পী৷ গৈ লগ কৰাটো সহজ হৈ থকা নাছিল৷
আমাৰ ঘৰৰ পৰা পশ্চিমৰ
নদীখনৰ দলং পাৰ হৈ অলপ দূৰ গ’লেই উপেনদাহঁতৰ ঘৰ আছিল৷
আই উপেনদাহঁতৰ দূৰ সম্পৰ্কীয় মাহীয়েক৷ সি আৰু ভায়েক অনন্তও আমাৰ তালৈ তেতিয়া আহিয়েই
থাকে৷ গাঁৱৰ ভাওনা-সবাহ আদিত আমাৰ ঘৰত প্ৰায়ে ৰাতি থাকে, ভাত-পানী খায়৷ সেই সময়ত
সি পুৱাতে উঠি বৰগীত গাইছিল৷ কি সুন্দৰ তাৰ কণ্ঠ, কি সুন্দৰ তাৰ সুৰ, “তেজৰে কমলাপতি,
পৰভাতে নিন্দ …”৷ পিতাই শুনি বৰ ভাল পাইছিল৷ তাক আকৌ গাবলৈ কয়৷ সিও গাই যায়৷ অনন্ত
তেতিয়া বৰ সৰু৷ কিন্তু সিও বৰ সুন্দৰকৈ দুটা-এটা গান মন গ’লে গাইছিল৷ মোক কেতিয়াবা
উপেনদাই কান্ধত উঠাই নদীলৈ গা ধুবলৈ লগত নিছিল৷ নদীত সাঁতুৰি, গা ধুই থকা সময়খিনিতো সি সংগীতময় হৈ
চিঞৰি চিঞৰি গান গায়৷ আচলতে সি আৰু অনন্তই কিজানি গান তেজত লৈয়ে জনম লৈছিল৷
তাৰ বিশেষ এটা কথা
মোৰ এতিয়াও মনত পৰে৷ বৰষুণ দিলে সি মন দি বৰষুণৰ শব্দ শুনে; আমি যেনেকৈ গান শুনো তেনেকৈ৷
বৰষুণতো বোলে গানৰ সুৰ থাকে৷ বতাহ-ধুমুহায়ো বোলে গান গাই থাকে যিটো আমি অলপ মন দিলেই
শুনিব পাৰোঁ৷ এই কথাবোৰ সি আমাক প্ৰায়ে কৈছিল৷
সি পাছলৈ ভাল গায়ক
হ’ব বুলি পিতাই আইক মাজে মাজে কোৱা শুনিছিলোঁ৷ তেওঁৰ কথাটো বৰ সুন্দৰকৈ ফলিয়ালে৷ কিন্তু
সি ইমান ডাঙৰ এজন গায়ক-শিল্পী হ’ব বুলি বোধহয় আমাৰ ঠাইখনৰ কোনেও ভাবিবই পৰা নাছিল৷
অকল সিয়েইতো নহয়, অনন্তয়ো তাৰ দৰেই ডাঙৰ গায়ক এজন হৈ কাললৈ অলেখ মানুহৰ মন জিনি
থৈ গ’ল৷
হঠাতে সি মোৰ ফালে
চাই ক’লে, “আজি তহঁতৰ ঘৰতে ভাত খাম৷ মাহীৰ হাতৰ আঞ্জা-ভাতৰ সোৱাদ মুখত লাগি আছে অ’৷
আৰু জুই পুৱাই পুৱাই মেল মাৰি আলু পুৰি খাইছিলোঁ যে !”
মই কিবা কোৱাৰ আগতেই
সি আকৌ ছাত্ৰ কেইজনমানৰ লগত কিবা কথাত ব্যস্ত হৈ পৰিল৷ চিন্তা এটাত পৰিলোঁ৷ ওচৰৰ টাউনৰ
ভাল হোটেল এখনত তাৰ আৰু লগত অহা কেইজনৰ থকাৰ ব্যৱস্থা কৰা আছে৷ সি মোৰ ঘৰত গৈ থাকিলে
অসুবিধা নাপাবনে ? তাৰ দৰে বিখ্যাত শিল্পী-গায়ক এজনক খুৱাবলৈ মোৰ ঘৰত আছেনো কি ? ঘৰৰ
কোনখন বিছনাত তাক শুবলৈ দিম ?
কিন্তু সি আগৰ পৰাই
খেয়ালী মনৰ মানুহ৷ মই কথাবোৰ ভাবি থাকোঁতেই ঘপহকৈ উঠি ক’লে, “ব’ল তহঁতৰ ঘৰলৈ যাওঁ৷
দেৰি নকৰোঁ৷ কাইলৈ পুৱা সোনকালেই যাব লাগিব নহয়৷”
লগত অহা কেইজন হোটেলতে থাকিব৷ গাড়ীৰ কাষলৈকে তাক আগবঢ়াই দিবলৈ জাকে জাকে মানুহবোৰ আহিল৷ সি সকলোকে নমস্কাৰ জনাই বিদায় লৈ গাড়ী ষ্টাৰ্ট কৰিলে৷
গৰুগাড়ীৰ বেগত গাড়ীখন
আগ বাঢ়িছিল৷
“ইমান লাহে লাহে
চলাইছ কিয় ?” মই অলপ আচৰিতেই হৈছিলোঁ৷
“একো নহয় অ’৷ পথাৰখন,
ঘৰবোৰ আৰু ৰাস্তাটো ভালকৈ চাইছোঁ৷ ময়ো ইয়াতে আছিলোঁতো এদিন৷ আৰুবা কেতিয়া এইবোৰ দেখা
পাওঁ৷ কিজানি দেখা নাপাৱেঁই৷” সি হাঁহি কথাষাৰ কৈছিল যদিও তাক কিবা উদাস উদাস যেন লাগিল৷
জোনাকেৰে গোটেইখন
ভৰি পৰিছিল৷ মই আই-পিতা কেতিয়াবাই পাৰ হোৱাৰ কথাটো ক’লোঁ৷ তাৰ মনটো যেন সেমেকি আহিল৷
কিন্তু সহজ সুৰতে ক’লে, “লগ পাম বুলি ভাবিছিলোঁ৷ কিন্তু মোৰেই আহোঁতে দেৰি হৈ গ’ল দে৷”
বাটত আমাৰ উচ্চতৰ
মাধ্যমিক স্কুলখন পৰে৷ আমাৰ স্কুল বুলি এই কাৰণেই ক’লোঁ, তাতেই উপেনদা, মই, অনন্ত আৰু
মোৰ ভাই দুটাই পঢ়িছিলোঁ৷ অৱশ্যে আমি ভৰ্তি হোৱাৰ আগেয়েই সি স্কুল এৰি কলেজ পাইছিল আৰু
আমি স্কুল এৰাৰ আগতে সি বিশ্ববিদ্যালয় পাৰ হৈ, কিছুদিনলৈ গান গাবলৈ এৰি আকৌ কিবা পঢ়িবলৈ
বিদেশ পাইছিলগৈ৷
স্কুলৰ আগত সি গাড়ী
ৰখাই নামি গ’ল৷ ময়ো লগতে নামিলোঁ৷ লোহাৰ গেটখনৰ চেঁচা হৈ থকা ৰদ দুডাল হাতেৰে ধৰি মুখখন
গভীৰ কৰি সি থিয় হৈ ৰ’ল৷ আৰু তেতিয়াই ফাংশ্বনৰ পৰা অনন্তৰ গান এটাৰ কলিবোৰ আমাৰ কাষেৰে
বতাহত ভাহি যাবলৈ ধৰিলে৷ তাৰ মুখলৈ চালোঁ৷ সি মন দি গানটো যেন শুনিবলৈ চেষ্টা কৰিছে৷
তাৰ মুখখন গভীৰ হৈয়ে থাকিল ; একো পৰিৱৰ্তন দেখা নাপালোঁ৷ অনন্তৰ কথা তাৰ মনত পৰি থাকেনে
? মনত পৰিলে দুখ লাগেনে ?
স্কুলৰ সম্মুখৰ মুকলি
ঠাইখিনিলৈ দেখুৱাই ক’লোঁ, “তাতে আমি প্ৰাৰ্থনা কৰিছিলোঁ৷ তোৰ মনত আছেনে দাদা ?”
সি মূৰ দুপিয়ালে,
“সেইবোৰ কেনেকৈ পাহৰিম ?”
“অনন্তই কি ধুনীয়াকৈ
প্ৰাৰ্থনা লগাই দিছিল৷ তালৈ কেতিয়াবা বৰকৈ মনত পৰে দাদা৷ কিয় যে ইমান সোনকালে গুচি
গ’ল ?” নকওঁ বুলি ভাবি থকা কথাষাৰেই হঠাত মুখৰ পৰা ওলাই গ’ল৷
সি একো নকৈ আকৌ মূৰ
দুপিয়ালে৷ আগৰ কথাবোৰেৰে মোৰ মন ভৰি পৰিল৷ হাফপেণ্ট পিন্ধি অনন্ত স্কুললৈ আহে, তাৰ
মাতটো বৰ ভাল কাৰণে হেডছাৰে প্ৰায়ে তাক প্ৰাৰ্থনা লগাই দিবলৈ কয়৷ এদিন সি উপেনদাৰ
লগত গান গাবলৈ গুচি যায়৷ …
এই সকলোবোৰ যেন দুদিন
আগতেহে ঘটি গৈছে৷ অথচ মাজতে কত বছৰ পাৰ হৈ গ’ল !
অনন্তই শিল্পীৰ দল
এটা কৰি অসমৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈ গান গাই ঘূৰি ফুৰিছিল৷ তাৰ হৃদয় পৰশা গানবোৰ মানুহে
নাপাহৰে, পাহৰিব নোৱাৰে৷ সেইবোৰ মানুহৰ বুকুত লাগি ৰৈ গৈছে, বুকুত লাগিয়েই থাকিব৷
আমি আকৌ গাড়ীত আহি
বহিছিলোঁ৷
“তই আজিকালি কবিতা
লিখনে ?” সি সুধিলে৷
“নাই, নিলিখোঁ৷”
হাইস্কুলৰ পৰাই মই
কবিতা লিখিছিলোঁ আৰু পাছলৈ বাতৰিকাকত আৰু আলোচনীত দুই-এটা প্ৰকাশো হৈছিল৷ সেই দিনবোৰত
পৃথিৱীখন বৰ সহজ আছিল, বৰ ৰোমাণ্টিক আছিল৷ কিন্তু কেতিয়া যে ৰূপ সলাই পৃথিৱী কৰ্কশ
গদ্যময় হৈ পৰিল ধৰিবই নোৱাৰিলোঁ৷ কবিতাৰ কিতাপ এখন উলিয়াম বুলি তেতিয়া ভাবি আছিলোঁ৷
ভাবি থাকোঁতেই দিনবোৰ, বছৰবোৰ পাৰ হৈ গ’ল আৰু মই লিখা কবিতাবোৰো হেৰাই থাকিল৷ এতিয়া
বহু চেষ্টা কৰিলেও সেইবোৰৰ এটা শাৰীও মনলৈ নাহে৷ আৰু নতুনকৈ কবিতাতো মনলৈ নাহেই৷ কৰ্কশ
পৃথিৱীখনৰ দৰেই ময়ো আজি এটা গদ্যময় মানুহহে৷
“লিখিব লাগে৷ কিয়
নিলিখ?” সি অন্যমনস্ক হৈ সি স্কুলৰ ফালে চাই থাকিল অলপ পৰ৷ তাৰ পাছত সোঁহাতৰ তৰ্জনীৰে
বুকুত বৃত্তৰ দৰে কিবা এটা আঁকি ক’লে, “চা, মোৰ এইখিনি শূন্য হৈ গৈছে৷ আৰু শূন্যটো
ডাঙৰ হৈয়ে গৈ আছে৷ কিন্তু এই শূন্যতে আছে এখন তীৰ্থস্থান৷”
সি কি বুজাব খুজিছিল
ধৰিব নোৱাৰিলোঁ৷ গানবোৰৰ দৰেই তাৰ কথাবোৰো কেতিয়াবা কাব্যময় হৈ পৰে৷ বোধহয় স্কুলৰ
দিনবোৰলৈ মনত পৰি তাৰ বেয়া লাগিছিল৷
ঘৰ যেতিয়া পাওঁ তেতিয়া
শ্ৰীমতীয়ে ধন মানে মোৰ প্ৰাইমাৰী স্কুললৈ যাবলৈ আৰম্ভ কৰা নাতিটোৰ লগত বহি চোতালতে
জুই পুৱাই আছে৷ স্কুল বন্ধৰ কাৰণে দেউতাকে তাক ইয়াতে দুদিনমান থাকি যাবলৈ থৈ গৈছিল৷
পদূলিৰ ৰোৱা ডাঙৰ
গাড়ীখনলৈ সিহঁতে চকু বহল কৰি চাইছিল৷ মোৰ লগত নমা মানুহজন যিমানে ওচৰ চাপি আহিল সিমানেই
শ্ৰীমতীৰ চকু দুটা বহল হৈ যাবলৈ ধৰিলে৷ তেওঁ যেন একো বিশ্বাসেই কৰিব পৰা নাই৷
মোৰ বুকুখন ক’ব নোৱৰাকৈ
ফুলি উঠিল৷ কি বুলি ভাবিছে শ্ৰীমতীয়ে মোক, এলা-পেচা মানুহ নেকি মই ? মোৰ আই উপেনদাৰ
মাহীয়েক আছিল, আমাৰ ঘৰখন উপেনদাহঁতৰ নিজৰ ঘৰৰ দৰে আছিল৷ কত দিন উপেনদা আৰু অনন্তই আমাৰ
ঘৰত থাকি গৈছে, ভাত খাই গৈছে !
সি শ্ৰীমতীৰ মনৰ অৱস্থাটো ধৰিব পাৰিলে৷ হোহোৱাই হাঁহি ক’লে, “তোমালোকে যি খোৱা তাকে খাম৷ খুব সাধাৰণভাৱে ঘৰৰ এসাঁজ খাবৰ মন গৈছে৷ হোটেলত আৰু এই প্ৰ’গ্ৰামবোৰত খাই খাই আমুৱাই গৈছে৷ কেতিয়াবা নিজে ৰান্ধি খাবলৈ মন যায়৷ কিন্তু সময় নাপাওঁ৷ সুবিধাও নহয়৷”
জুইৰ কাষত বহি সি
ধনক কোলাত তুলি লৈ কিবাকিবি কৈছিল৷ তেতিয়াহে সি মোৰ ঘৰ-সংসাৰৰ কথা সুধিলে৷
ভাই দুটাই কেতিয়াবাই নগৰত ঘৰ-বাৰী কৰি উঠি গ’ল৷ ল’ৰাটোৰ কথাও ক’লোঁ৷ বহু চেষ্টাৰ পাছত চাকৰি এটা পালে৷ নিজে চাই ছোৱালী আনিলে৷ এতিয়া সি পৰিয়াল তাৰ অফিচৰ কাষতে ভাড়াঘৰত থাকে৷ তাতেই মাটি অলপ লৈ ঘৰ এটা সজাৰ কথা চিন্তা কৰি আছে৷
উপেনদাৰ কথাবোৰ অসমখনে জানে৷ কিন্তু নজনা কথাও বহুত আছে৷ বিদেশত থাকোঁতেই সি বাহিৰৰ এজনী বিয়া কৰাইছিল৷ ল’ৰা এটাও হ’ল৷ কিন্তু সি পৰিয়াল তাতে এৰি ঘূৰি আহিল৷ ল’ৰা-তিৰোতাৰ লগত তাৰ এতিয়াও সম্পৰ্ক আছেনে ? তাৰ পৰিয়ালৰ কথা সুধিবৰ মন এটা হৈছিল৷ কিন্তু নুসুধিলোঁ৷ শিল্পী মানুহৰ জীৱন আমাৰ দৰে ঘটিৰামবোৰৰ হিচাপত জোখ-মাখ কৰিবলৈ যোৱাটো উচিত নহয়৷
নাৰিকল দিয়া টেকেলি
পিঠাৰে শ্ৰীমতীয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ কাপত আমাক চাহ দি গৈছিল৷ উপেনদাই টেকেলি পিঠা আগেয়ে বৰ
ভাল পাইছিল৷ সেই কথাবোৰ শ্ৰীমতীয়ে মোৰ মুখৰ পৰা বহুবাৰ শুনিছে৷ আজিকালি পিছে সি বিখ্যাত
অন্য এজন মানুহ৷ কিন্তু খোৱাৰ ধৰণ দেখি গম পালোঁ ডেকাকালৰ জুটিবোৰ এতিয়া তাৰ জিভাই
পাহৰি যোৱা নাই৷
ধনৰ টোপনি ধৰিছিল৷
শ্ৰীমতীয়ে তাক উঠাই নি ভাত খুৱাই শুৱাই থ’লেগৈ৷
জুইত আকৌ মই খৰি
জাপি দিলোঁ৷
জোনাকত দূৰৰ পাহাৰখন
ঢাকিব খোজা কুঁৱলিবোৰ মেঘ যেন লাগিছিল৷ ফাংশ্বনৰ পৰা কোনোবাই গোৱা উপেনদাৰ গান এটাৰ
কলি ভাহি আহিছিল৷
“তহঁতৰ খেৰীঘৰ দুটা
ভাঙি পেলালি ?” সেই ফালে মন নিদি সি সুধিলে৷
“কেতিয়াবাই ভাঙিলোঁ৷
ল’ৰাটোৱে থাকিব বুলি এইটো বান্ধিলোঁ৷” পকীঘৰটোলৈ আঙুলিয়াই ক’লোঁ৷
“অঁ, হয় দে৷ পুৰণি
মানুহবোৰেই ৰৈ থাকিব নোৱাৰে৷ পুৰণি ঘৰবোৰ ক’ত থাকিব ?” সি ক’লে৷
“কথাটো সঁচা৷” মই
শলাগিলোঁ৷
সি উদাসভাৱে হাঁহিলে৷
অলপ ৰৈ কিবা ভাবি সৰুকৈ ক’লে, “গাড়ীত বটল এটা আছে৷ অলপ খাব পাৰিলে ভাল আছিল৷ কিন্তু
তোমাৰ এওঁ আকৌ বেয়া পাব নহয়৷ তোৰতো সেইবোৰ নচলে কিজানি ?”
“নাই, নাই৷ মই নাখাওঁ৷”
মই মিছা মাতিলোঁ৷ মাজে মাজে ময়ো সুযোগ-সুবিধা পালে সেইটুপি অলপ নধৰা নহয়৷ শ্ৰীমতীয়েহে
মুখত নাওমান গোন্ধ পালেই মহাভাৰত আৰম্ভ কৰি দিয়ে৷
সি মদ অলপ বেছিকৈয়ে
খায় কিজানি৷ মঞ্চতো কেতিয়াবা ঢলংপলংকৈ উঠি গান গায় বুলি কাকতে-পত্ৰই পঢ়া মনত পৰে৷
“মহা, আৰু মাহীৰ
কথা মনত পৰিছে অ’৷” তাৰ মাতটো বৰ গহীন৷
মই তাৰ মুখলৈ চালোঁ৷
জুইৰ পোহৰত মুখৰ ৰেখাবোৰ স্পষ্ট হৈ আহিছে৷ জুইৰ মাজেৰে সি যেন বহু দূৰলৈ, বহু বছৰ আগৰ
ক’ৰবালৈ চাই পঠিয়াইছে৷
মই একো নক’লোঁ৷ আই-পিতাৰ
কথা, পাৰ হৈ যোৱা সেই দিনবোৰৰ কথা মনত পৰিল৷ উপেনদাহঁত আহিলে কেতিয়াবা এনেকৈয়ে নিশা
জুই একুৰা জ্বলাই লৈ আমি চাৰিওফালে বহিছিলোঁ৷ আই-পিতা, ভাই দুটা, উপেনদা, অনন্ত৷ আৰু
আজি? উপেনদা আৰু মোৰ লগত বহি আছে কেৱল শূন্যতা আৰু সেই শূন্যতা যেন সোঁৱৰণিবোৰে অধিক
গভীৰ কৰি তুলিছে৷
“সিহঁত কিজানি ইয়াতেই
আছে৷ সেই কাৰণেই কওঁ”, সি চাৰিওফালে সোঁহাতখন ঘূৰাই দেখুৱাই ক’লে, “ইয়াতেই আছে এখন
তীৰ্থস্থান৷”
ক’ব নোৱৰাকৈয়ে মনটো
উৰুঙা উৰুঙা হৈ গ’ল৷
নদীপাৰৰ উপেনদাহঁতৰ
ঘৰ-মাটি কেতিয়াবাই সি বিক্ৰী কৰিলে৷ এতিয়া তাতে এটা তিনিমহলীয়া বিল্ডিং উঠিছে৷ সি চাবলৈ
যাব নেকি এবাৰ, সুধিলোঁ৷
“নাযাওঁ দে৷ চাইনো
আৰু কি কৰিম৷” সি মূৰ জোকাৰিলে৷
সি তৃপ্তিৰে ভাতসাঁজ
খালে৷ আলু-বেঙেনাপোৰাৰ পিতিকা, লেচেৰা ভজা, দাইলত দিয়া কঠালগুটিৰে সাধাৰণ এসাঁজ ভাত৷
“মই ভালপোৱা বস্তুবোৰকেই
ৰান্ধিলা দেখোন ?” প্ৰাণখোলা হাঁহি এটা মাৰি শ্ৰীমতীক সুধিছিল সি৷
“আপোনাৰ কথাবোৰ এওঁ
কৈয়ে থাকে নহয়৷ মই ভাবিলোঁ দাদা, আপুনি কিজানি ভাল পাব৷” শ্ৰীমতীয়ে কৈছিল৷
কাম-কাজ অঁটাই ধনে
সাৰ পালে ভয় খাব পাৰে বুলি শ্ৰীমতীয়ে গৈ তাৰ কাষতে শুইছিলগৈ৷ উপেনদাই চোতালত কিছুসময়
একো-এটা নোকোৱাকৈ খোজ কাঢ়িলে৷ তাৰ পাছত নুমাই যোৱা জুইকুৰাৰ আঙঠাবোৰৰ কাষত বহিল৷ ময়ো
কাষতে বহিলোঁ৷
“চা৷” সি পাহাৰখনলৈ
দেখুৱাই ক’লে৷ “পাহাৰখনৰ দৰে সদায় একে ঠাইতেই থাকোঁ বুলিলেও আমি থাকিব নোৱাৰোঁ৷ যোৱাৰ
সময় আহে৷”
সি কি বুজাব খুজিছে
ধৰিব নোৱাৰিলোঁ৷ এনেয়ে শলাগিলোঁ৷
“কিন্তু যোৱাবোৰ একেবাৰে গুচি নাযায়৷” সি মোৰ বুকুৰ ওপৰত সোঁহাতৰ তৰ্জনীৰে এটা বৃত্ত আঁকিলে৷ “সিহঁতৰ অলপমান ইয়াতেই থাকি যায়৷”
শ্ৰীমতীয়ে মোৰ শোৱাকোঠাৰ কাষৰ কোঠাটোতেই তাৰ বিছনা ঠিক কৰি থৈছিল৷ নতুন খমখমীয়া চাদৰ পাৰিছিল, গাৰুত নতুন গিলিপ লগাইছিল, আৰু খিৰিকিৰ পৰ্দাবোৰো সলাই থৈছিল তেওঁ৷ নতুন টেবুলক্লথ পাৰি থোৱা টেবুলখনত গৰম পানীৰ ফ্লাস্ক এটা৷ সি শুবলৈ লৈ কৈছিল, “ভাগৰ লাগিছে, কিন্তু টোপনি কিজানি নাহিবই সোনকালে৷”
ময়ো মোৰ কোঠাৰ বিছনাত
পৰি লেপখন টানি ল’লোঁ গায়ে-মূৰে৷ খিৰিকিৰ পৰ্দাৰ ফাঁকেৰে দূৰৰ পাহাৰখনলৈ কিছুসময় চাই
থাকিলোঁ৷ মনটো খালি খালি লাগি গ’ল৷ আই-পিতাৰ কথা বৰকৈ মনলৈ আহিবলৈ ধৰিলে৷ সিহঁত গুচি
যোৱাৰ কত বছৰ হ’ল? এই ঘৰখন আগেয়ে হাঁহি-খিকিন্দালিৰে ভৰি থাকিছিল৷ আগৰ খেৰীঘৰ দুটাতকৈ
বহু ডাঙৰকৈ পকীঘৰটো সজালোঁ৷ কিন্তু থাকোঁ মই আৰু শ্ৰীমতীয়েহে৷ মাজে মাজে দুই-তিনিদিন
ল’ৰাটোৱে পৰিয়ালটো লৈ আহি থাকি যায়৷ এই দুদিন ধন থকাৰ কাৰণেই ঘৰখন অলপ জাগি আছে৷ এনেয়ে
গোটেইখনে আমন-জিমনকৈ বহি থকা যেন লাগে৷ উপেনদাৰ কথাই ঠিক৷ পাহাৰৰ দৰে মানুহে ৰৈ যাওঁ
বুলিও একে ঠাইতে ৰৈ যাব নোৱাৰে৷
লাহে লাহে মোৰ চকু
দুটা মুদ খাই আহিবলৈ ধৰিছিল৷
গভীৰ টোপনিৰ পৰা
কিবা এটা শব্দত সাৰ পালোঁ৷ আন্ধাৰত দেৱাল ঘড়ীটোৰ কাটা
দুডাল জিলিকি আছিল৷ আঢ়ৈ বাজি গৈছে৷
ফাংশ্বনৰ ফালৰ পৰা
অনন্তৰ গান এটাৰ কলিবোৰ ভাহি আহি আছে৷ কিয় জানো মোৰ বৰ ভাল লগা গানটোৱে আজি কলিজাটো
শালি যাবলৈ ধৰিলে৷ “পৃথিৱী তোমাৰ পথেৰেই ওলালোঁ আজি, নাজানো এই পথেৰে আহিমনে উভতি
…৷” হয়, ওলাই যোৱা বাটটোৰে
সি যি গ’ল আৰু উভতি নাহিল৷ কোন কেতিয়া গুচি যায় তাৰ ঠিকনা নাথাকে৷ কিন্তু, উপেনদাই
কোৱাৰ দৰে, যোৱাবোৰে কিবা অলপমান আমাৰ ক’ৰবাত এৰি থৈ যায়৷
শব্দটো স্পষ্ট হৈ
আহিল৷ উপেনদাই শুই থকা কোঠাৰ পৰাই শব্দটো আহিছে৷ কোনোবাই যেন কান্দিছে৷ কি হ’ল? গাড়ীৰ
পৰা বটলটো আনি সি অলপমান ধৰি ল’লে নেকি?
অনন্তৰ গানটো শেষ
হ’ল৷ কিন্তু কন্দাৰ শব্দটো তেতিয়াও বন্ধ হোৱা নাই৷
বেলেগ এটা গান ভাহি
আহিবলৈ ধৰিলে৷ অনন্তৰে আৰু এটা গান৷
কন্দাৰ শব্দটো ডাঙৰ
হৈ আহিল৷ সৰু ল’ৰা এটাৰ দৰে যেন কোনোবা কান্দিছে৷ কাষত নিচুকাবলৈ যেন কোনো নাই৷
জাঁপ মাৰি বিছনাৰ
পৰা উঠিলোঁ৷ বাহিৰলৈ ওলাই গৈ উপেনদা শুই থকা কোঠাৰ দুৱাৰত টুকুৰিয়ালোঁ৷ “উপেনদা, অ’
উপেনদা …৷”
কন্দাৰ শব্দ বন্ধ
হ’ল৷
অলপ পাছত উপেনদাই
দুৱাৰখন খুলি দিলে৷ শ্ৰীমতীয়ে দিয়া খমখমীয়া এৰী চাদৰখন সি গাত মেৰিয়াই লৈ আছে৷
“উপেনদা?”
“আহ, ভিতৰলৈ আহ৷”
তাৰ মাতটো সেমেকা৷ সি লাহে লাহে বিছনাত গৈ বহিল৷
ময়ো গ’লোঁ ভিতৰলৈ৷
খিৰিকিৰ পৰ্দাকেইখন এফালে টানি থোৱা আছে৷ কুঁৱলি ফালি অহা ম্লান জোনাক কোঠাটোৰ চাৰিওফালে
সিঁচৰতি হৈ পৰিছে৷ দূৰৰ পাহাৰখন ধোঁৱাৰ দৰে অস্পষ্টকৈ দেখা গৈছে৷
লাইটটো জ্বলাই দিলোঁ৷
উপেনদাৰ চকু দুটা ৰঙা পৰিছে৷ গাল-মুখৰ চকুপানীৰ দাগবোৰ ভালকৈ মচি পেলাবলৈ সি কিজানি
চেষ্টাই কৰা নাই৷
দূৰৰ পৰা গানৰ কলিবোৰ
ভাহি আহিছে - “আমাৰ অহা-যোৱাৰ স’তে, ক’তেনো ঋতুৰ অহা-যোৱা মিলে …৷”
টেবুলখনলৈ চকু গ’ল৷
তাত উপেনদাৰ ঘড়ীটো, চশমাযোৰ আৰু টুপীটো৷ সেইবোৰৰ কাষতেই এখন সৰু বন্ধোৱা পুৰণি, প্ৰায় চিনিব নোৱৰা
হৈ যোৱা ফটো চশমাযোৰত ভেজা দি থিয় হৈ আছে৷ সেইখন অনন্তৰ ফটো৷ বোধহয় হায়াৰ চেকেণ্ডাৰীৰ
শেষৰ শ্ৰেণীত পঢ়াৰ সময়ৰ ফটো হ’ব৷
মই তাৰ ফালে চালোঁ৷
সি বাঁওহাতেৰে চকু দুটা ঢাকি ধৰিছে৷ অনন্তৰ গানৰ কলিবোৰে আজি যেন খুব গভীৰ হৈ আমাক
খুন্দিয়াই গৈ আছে -
“যি বাটে বসন্ত আহে
সেই বাটেই উৰি গুচি
গ’ল
ছাই হৈ গ’ল
গছৰ হেজাৰ শুকান
পাত …৷”
এখন হাত এৰী চাদৰৰ তলেৰে বুকুৰ ওপৰত ৰাখি সি ওঁঠ দুটা চেপি ধৰিছে৷
আৰু মোৰ ভাব হ’ল,
- সকলোৰে বুকুত এটা শূন্য থাকে৷ তাৰ বুকুতো আছে এটা শূন্য৷ আৰু সেই শূন্য এখন তীৰ্থস্থান৷
------
লেখকৰ ঠিকনা:
সানভি সংকল্পম
নাগোণ্ডানাহালি
বাঙ্গালোৰ
ম’বাইল - ৮৭৬২২২৬৩৪৮
